.:Nova Fronteira:.

Lonxe dos grandes titulares que a prensa utilizaba fai unhas semanas, o Informe Xóvenes 2005 da Fundación Santa María, e as súas anteriores edicións, ofrécennos unhos suxerentes datos de fronte ó tema que nos ocupa.

A comparación do nivel asociativo dos xoves españois ó longo dos últimos 20 anos marca unha relativa estabilidade, aínda que con una clara tendencia á baixa nos últimos anos. No ano 2005 non chega ó 20% a porcentaxe de xoves que pertencen a algunha asociación, dos que algúns (o 5% do total de xoves) pertencen a máis dunha. Ademais, a comparación con datos dos países europeos manifesta claramente un menor nivel asociativo na xuventude española. A pouco que ollemos ós datos evidenciamos unha peculiaridade significativa: a correlación practicamente negativa entre as asociacións que máis aparecen nos medios de comunicación (feministas, antiglobalización) e as que máis adeptos reunen entre os xoves: asociacións culturais, educativas, deportivas….

Outro dato curioso é o nivel de confianza dos xoves nas disntintas axencias asociativas, motivación importante de cara a unha posible inserción asociativa, nas institucións e movimentos sociais. Así, das institucións, só 5 das 16 propostas ós xoves aproban no grao de confianza depositado nelas; as organizacións de voluntariado (69% do total de xoves), o sistema de ensino (60%), a Seguridade Social (54%), a policia (51%) e a Unión Europea (50%). Perden a confianza depositada polos xoves as multinacionais, a OTAN e a Igrexa. Este desplome dos niveis de confianza non ten parangón nos anteriores estudios da Fundación Santa María.

Nunha época marcada pola desilusión e o pasotismo de fronte ás institucións vivimos un momento no que a fuxida por parte dos xoves acelérase considerablemente. O gris panorama descrito no caso das institucións repítese ó adentrármonos no terreo dos movimentos sociais, pese a que moitos deles correponden a organizacións de voluntariado, grupo que maior grao de confianza recolecta desde o 1999. Sen embargo, a pesar de que o voluntariado en xeral é a parte do Titanic asociativo que todavía non se afundiu, os datos comparados cos do 1999 amosan claramente a premonición dun lento afundimento.

A falta de implicación xuvenil demóstrase máis na participación real nos distintos grupos que na mera aprobación dos mesmos. Deste xeito, o incremento dos xoves que afirman non pertencer a ningún tipo de asociación é o máximo rexistrado nos últimos 15 anos sen comparación: si en 1989 un 74% dos xoves declaraban non pertencer a ningún movimento ou asociación e en 1999 descendía ata o 70%, en tan só seis anos as cifras aumentan ata o 80,9%. A maior perda porcentual de asociados ou participantes experimentana as asociacións deportivas (6,4% menos que no 1999), as asociacións xuvenís (3,4%%), educativas, artísticas e culturales (1,5%) e relixiosas (1%). Sen embargo, aumenta a participación, aínda que minimamente, en sindicatos, asociacións de dereitos humanos e partidos políticos.

Un dato a salientar é que a motivación altruista para asociarse está máis presente nos agnósticos e nos católicos practicantes. Neste sentido, aínda que en moi lixeiro descenso desde 1984, os xoves comprometidos seriamente en grupos e movementos relixiosos representan un 4,1% do total de xoves españois. A pesar de non recibir subvencións de ningún tipo por parte do estado, governos autónomos ou municipais, ese 4,1%, ó que teriamos que engadir milleiros de xoves que traballan en grupos benéficos e ONG de orixe ou inspiración relixiosa, compite moi ventaxosamente co número de afiliados reais doutros sectores xuvenís. Son en total uns 250.000 xoves; o mellor activo e un dos recursos máis poderosos e de futuro da Igrexa en España.

Por último, non podemos esquecer que lonxe dos números están as persoas que cualitativamente non se poden cuantificar pero sí acompañar e axudar a xestionar positivamente un patrimonio humano, relixioso e espiritual do que somos devedores e transmisores.

¿Por que sempre vemos o lado negativo das cousas? Case sempre que se fala da xuventude saen a relucir os seus “defectos”, que se é egoísta, que se é consumista, que se só pensa en pasalo ben sen importarlle os demais, que se tal, que se cual, que sei eu…

Xa é hora de romper unha lanza a favor da nosa xeneración (si, eu todavía me considero xoven). É certo que temos moitos defectos, como todo o mundo, pero non somos un cúmulo de defectos; tamén temos moitas virtudes. Os defectos debémosllos en gran parte á sociedade que nos educou (non digo ós nosos educadores, senón á sociedade na que nos imos insertando). Por iso é inxusto que agora se acuse ós xoves de ser como son.

A xuventude actual non é mellor nin peor que a de xeracións anteriores, é distinta como distinta é a sociedade, como distinto é o mundo, como distinta é a situación socioeconómica, política, cultural, etc…

Dicían hai unhas semanas que a xuventude actual non confía nas institucións, entre elas a Igrexa. Isto máis que como unha catástrofe ou un ataque hai que velo como un revulsivo. Ó mellor algo estamos a facer mal (ó mellor non, seguro). A xuventude non comparte os valores que a nós nos gustaría, pero iso non significa que non teña valores, haberá que ver cales son os seus valores e saber aproveitalos.

Un síntoma desta enfermidade que chamamos xuventude é o idealismo que se convirte en inconformismo ante unha realidade imperfecta. A medida que maduramos ímonos amoldando ó que hai e afogamos ese idealismo. Por iso é valiosa, necesaria e imprescindible a xuventude; porque é o toque de atención que nos di que as cousas non deben ser así, que debemos seguir esforzándonos por mellorar.

Valoremos á nosa xuventude por como é, que ten moitas cousas boas, e non a critiquemos por non ser como nos gustaría que fose.

Xoves, ánimo, que a nosa voz siga sendo un berro en favor do idealismo, da utopía.

Casi siempre se oyen muchas voces diciendo que los jóvenes no se comprometen, nada les importa lo suficiente como para asumir un compromiso. Antes se comprometían más. Pensé así muchas veces.

Se oye decir que los jóvenes son ahora más solidarios. Siempre pensé que lo eran ante hechos puntuales y sobrecogedores y su solidaridad duraba muy poco.

Sin embargo, cuando empecé a pensar sobre el compromiso juvenil para escribir esta colaboración vino a mi mente una idea que hace mucho tiempo que pienso y algunas veces dije en voz alta y cada vez me parece más cierta: los jóvenes y los adolescentes están en su papel; son jóvenes y adolescentes, con todo lo que eso iplica, que no es poco; son los adultos los que viven una adolescencia o juventud tardía.

¿Cómo nos atrevemos, entonces, a pedir un compromiso juvenil? Sobre todo cuando no existe un compromiso serio en los adultos y sólo tenemos que hablar con la directiva de cualquier asociación para comprobarlo. Y esto sin hablar de compromisos que pueden trastocar el modo de vivir.

Seamos, pues, buenos referentes para nuestros jóvenes y ellos responderán, sin duda, con toda su vitalidad.

Lo primero que se me viene a la cabeza al leer esta pregunta es, sencillamente, que el compromiso juvenil no es una quimera por el simple hecho de que el compromiso siempre es juvenil, o mejor, joven. No se trata de sobrevalorar a la gente joven con esos recurrentes tópicos de si es la esperanza del mundo, el corazón de la humanidad, la sal de la tierra ni nada por el estilo (personalmente todas esas afirmaciones me provocan un profundo escepticismo). Lo que intento decir es que el compromiso hace que la persona se vuelva joven en el sentido de que, tenga 15 o 95 años, abandona ese estado de apatía, dejadez y “esquenosepuedehacernadaísmo” atribuido tradicionalmente a los adultos en oposición a ese mitificado idealismo rompedor de la juventud.

Digo mitificado porque pienso que en nuestra sociedad hay un culto excesivo a la juventud entendida precisamente desde un falso concepto de libertad que elude todo compromiso, cuando en realidad el compromiso es necesario para todas las personas. Porque el compromiso supone mantener la esperanza y hacer cosas para demostrar que el mundo puede ser de otra manera… y eso renueva de tal modo que la edad es un dato totalmente secundario.

En fin, creo que me he desviado un poco del tema con un rollo poco práctico; pero, en conclusión, considero que el compromiso es una necesidad que no depende de los años sino de la capacidad de imaginar, de soñar y de arriesgarse (quizá por eso sea especialmente necesitado por los jóvenes, para no “envejecer” antes de tiempo… y no son los años los que nos envejecen).

Me siento a escribir acerca del compromiso de los jóvenes intentando hacer algo más que un remake de mi primer artículo para a fondo, para aquel debate sobre la juventud. Lo único que quiero retomar de aquella historia es un fragmento que ni siquiera escribí yo. En uno de los comentarios a aquella colaboración, alguien decía que los jóvenes, como los adultos, son hijas e hijos de un tiempo y un espacio, de una sociedad que busca la felicidad instantánea e individual, de un mundo que escapa del compromiso.

Refiriéndonos a la gente joven como un colectivo único sí que me parece utópico hablar de compromiso. Pero individualmente o en grupos relativamente reducidos sé que sí existen jóvenes comprometidos; comprometidos con sus ideas, con sus semejantes, con su fe… Pienso en algunos grupos de estudiantes, en ONGs… Vengo de celebrar la Pascua en Mondoñedo; cuatro días inolvidables que todos pudisteis compartir con nosotros a través de Nova Fronteira.

La “Pascua Xove” de la diócesis nos enseña muchas cosas, entre ellas que existe un grupo de jóvenes que se deciden a regalar su tiempo y su trabajo para llevar a los demás lo que creen, lo que sienten; que se comprometen con una fe, con una ideal… Ellos son un ejemplo, como tantos otros, de esa juventud que se moviliza; que nos permite afirmar que el compromiso juvenil existe, quizás no como algo frecuente, habitual… pero existe…

Despois de tantos anos traballando con xovenes, tantos que xa me fixen “vella” (pero solo en anos eh!!!) pois resulta que cando lín esta proposta, esta pregunta, enseguida se me veu á cabeza non a palabra xuvenil, se non a palabra compromiso, pois posiblemente sexa esta a que teña nunha auténtica crise…que por iso repercute nos xovenes…

Pois vou responder á pregunta que facedes…NON, non é unha quimera, non é un soño, nin unha utopía. Pero si creo que hai unha crise, si penso que vivimos un momento difícil para poder definir o que significa a palabra compromiso, e para poder propoñer ós xovenes ou ós maiores un compromiso sexa do tipo que sexa.

E a crise da que falo non a descubro eu, e non é de agora mesmo, estoume referiendo ó que para mín é a peor das posturas ante calquera cousa da vida, a INDIFERENCIA. Que é para mín comprometerse? Pois veredes, é descubrir que algo ou alguén me importa, descubrir que unha situación pode cambiar porque eu interveño nela, aprender que si eu aporto algo as cousas son diferentes, descubrir que son importante porque conto e contan comigo, é tamén aprender que eses compromisos que vou adquirindo son capaces de transformarme, de cambiarme, de alegrar a miña vida, e tamén de facerme sufrir.

“Ti non podes cambiar todo o mundo, pero so ti podes cambiar a túa parte de mundo”

Fai anos que levo esta frase gravada no meu corazón…Iso é para mín o compromiso, decirlle que si a iso. Descubrir que son responsable dunha parceliña, descubrir que encargarme dela, facela miña, comprometerme com ela é cambiar o mundo, e ademáis iso cambiar a miña vida. Por iso penso que a indiferencia é a peor enfermidade, pero non é exclusiva dos xovenes, se non que os xovenes son herdeiros dunha sociedade que ten a indiferencia como bandeira, satisfeita de todo, pagada de sí mesma, enormemente egoísta e que pecha os ollos ante a miseria e a dor de máis da metade da humanidade.

E vou rematando, e quero facelo falando dos xovenes, traballo con eles todos os días e sufro esa tremenda indiferencia ante todo o que sexa compromiso para cambiar as cousas da que tamén eles están contaxiados, pero NON SEMPRE É ASI, e algunha vez recibo unha alegría, e veredes teño que decir que cando un xoven descubre o compromiso, algo polo que loitar e algo polo que paga a pena entregarse, faino dun xeito que a mín segue a sorprenderme e entonces todo cambia, e o corazón alégrase.

Sei que na nosa Diócese hai moito que traballar cos xovenes ¡¡¡vaia si o sei!!! Sei tamén que non son moitos os que pasan da indiferencia ó compromiso porque isto é um camiño lento, lento, lento. Coñezo xovenes, cecáis alonxados da fe, pero comprometidos co mundo, colaborando en ONGs, en proxectos moi diversos, porque iso da sentido á sua vida…Iso é compromiso.
E sei tamen que nesta Diócese hai xovenes comprometidos que son un auténtico tesouro, que sacan tempo de debaixo das pedras pa facer miles de cousas, que preparan encontros, reunións, traballos de solidariedade, campamentos, convivencias, pascuas, que son catequistas, levan grupos de reflexión, de traballo…Seino porque teño a ledicia e o orgullo de coñecelos, de traballar con eles e cando penso así o meu corazón, a pesar de todos os sinsabores que traballar cos xovenes pode traer…Pois o meu corazón dá gracias. Taba tentada a poñer os seus nomes pero como dice el cantor…”Dios y mi canto, saben a quién nombro tanto”.

No é unha tarefa fácil, hai que seguir traballando para poder tornar a indiferencia por compromiso, ese é o reto.

Hai moitas persoas que cando falan da xente nova, soen facelo dun xeito pobre: fálase do negativo, daquilo que molesta, do “desastrosa” que pode chegar a ser. Persoalmente non mo acabo de crer. Podo afirmar que hai casos, grupos e ata colectivos que encaixarían dentro dese grupo que nas enquisas veñen sinaladas como “politicamente incorrectos”; os estudios que acaban de sair ás rúas van nesa liña, pero cóstame crelo, polo menos nos xoves que coñezo eu.

É certo que a mocidade non acaba de situarse –nunca o fixo de todo- na sociedade, cultura, política, valores, igrexa,… que a rodean. É certo que ser xove significa facerse un oco no abano de opcións que hai no mundo. A política, o traballo, as intitucións, as grandes relixións,… non convencen, non enchen e hai que buscarse a vida. Non é fácil ser novo, sobre todo porque o mundo que recibimos non é perfecto, nin siquera o que nos deixan aqueles que dun xeito apoloxético, falan das “preocupantes características da mocidade actual”. Cando un bota un vistazo á realidade que recibe, ás veces, dá medo, e iso que só a acollemos. Ante isto hai moitas reaccións: eu coñezo xente que bebe a sorbos enormes a realidade, que quere vivir a tope, que non dubida en meterse en traballos, actividades, grupos que moven a outras persoas –non sempre da súa idade-, xente que gasta o seu tempo libre e incluso outro tempo que podería adicar a outras actividades; son tíos e tías totalmente normais, que viven, se divirten e disfrutan da vida como xente nova (non pensedes que falo de alieníxenas); non, son unha peña ben normal. Cando traballo con eles, é unha pasada: vense valores, pequenas opcións,… tamén incoherencias e incongruencias, pero é xente que vai intuindo o que quere, e parece que o que quere é deixar detrás deles un mundo algo distinto. Pode parecer idílico –non o é- coñezo tamén outra realidade ben distinta, e no só nos xoves, tamén nos adultos; por iso me resisto a demonizar ós xoves e ó seu compromiso. Vendo a moitos dos da miña xeración penso qué é o que nos diferencia? somos nós moi distintos en actitudes, opcións, en pringarse en distintas actividades e campos? É só a mocidade deste novo milenio a que vai ó seu e ós demais e todo o que os rodea non importa?

Sinceramente, sígueme costando crelo.

Gustarianos saber qué opinas ti, cómo te ves, cómo ves á xente que te rodea e á sociedade. Nesta Nova Fronteira quixeramos escoita-la túa voz, le-la túa opinión; seguro, que tes moito que dicir. Esperámo-la túa colaboración.